نوشهر گرایی رویکرد نوین در برنامه ریزی

فرم اداری

فرم اداری


نوشهر گرایی رویکرد نوین در برنامه ریزی

چكيده  :

نوشهرگرایی به عنوان یک رویکرد جدید طراحي و برنامه ریزی شهري درانتقاد به شهرســازي دوران معاصر که داراي الگویي پراکنده، غير انساني و ماشيني است شــکل گرفته اســت. این رهيافت آميزه اي از سبکهاي معماري، طراحی نمای ساختمان مدرن رشد هوشمند، مخالفت با توسعه پراکنده و شهرسازي پایدار مبتني بر حمل و نقل عمومي است.این رویکرد امروزه هدایت و رهبري نسل پست مدرن طراحان و برنامه ریزان را برعهده دارد و یکي از مهمترین رویکرد هاي برنامه ریزي شهري در این قرن محسوب مي شود. اصول اوليه این رویکرد بر مبنای به کار گيری اصول سنتی شهرســازی پایدار در شهرسازی انسانگرا ی گذشته، بوده است. هدف از این نوشتار، معرفی رویکرد نوشهرگرایی بر مبنای نگرش انسانگرایانه شهرسازی سنتی در مقابل نگرش اتومبيل گرای شهرسازی مدرن، و نحوه به کارگيری آن در کشورهای توسعه یافته، می باشد. در این نوشتار با استفاده از روش تحليل- مقایسه ای، به معرفی رویکرد نوشهرگرایی(نوشهرسازی انسان گرا) پرداخته می شود. ساخت آپارتمان در این راستا، نحوه شکل گيری، محتوی نظری، نظریه پردازان، ابعاد و ویژگی های رویکرد مذکور تشریح می گردد. نتابج این بررسی روشن نمود که ماهيت و شرایط شکل گيری نهضت نوشهرگرایی، به منظور به کارگيری در فرایند برنامه ریزی و طراحی شــهری در راستای دستيابی به اهداف شهرسازی پایدار بسيار حرکت جدیدی بوده و می تواند منجر به پيدایش فضاهای پایدار گردد(شیعه، 21:1390).

كلمات كليدی:نوشهرگرايی، واحد همسايگي، حوزه، راه هاي دسترسي، TND، TOD

مقدمه:

تا پيش از انقلاب صنعتی، اندازه و تناسبات عناصر شکل دهنده شهر، مبتنی بر مقياس انســانی بوده است. با اختراع اتومبيل و استفاده از آن در شهرها، به تدریج انسان جایگاه و مقياس واقعی خود را در شهر از دست می دهد. تقریبا ، از اوایل قرن بيســتم تا دهه 80، شهرسازی اتومبیل گرا به جای شهرسازی انسان گرا  عرصه های مدرن شهرسازی را به خود اختصاص داده است. ساخت منزل ویلایی در پاسخ  به این نوع نگرش ها ، از دهه ی 80 به این سو نگرش نگرش جدید نو شهر گرایی مبتنی برنوشهرسازی انسانگرا شکل می گيرد. نوشهرگرایی یا طراحي سنتي واحد هاي همسایگي یکی از جدیترین رویکردهای برنامه ریزی در برنامه ریزي و طراحی شهری حومه هاي شهرهای آمریکا بوده  شــروع به شکل گيری کرده است. که از ده های 80-90 قرن 20 شروع به شکل گیری کرده است .این نهضت و نگرش نوین برنامه ریزی شــهری یکي از تلاش هاي گسترده براي حل مشکل حومه هاي شهري شهرهای بزرگ و کلانشهرها است. در سال های میانی دهه ی 1990 وزارت مسکن و توسعه ی شهری ایالت متحده ی آمریکا (HUD) اصول نوشهرگرایی را در بازسازي واحدهاي مسکن اجتماعي خود در سراســر امریکا که ميلياردها دلار هزینه در بر داشــت مورد استفاده قر ار داد. هدف نوشهرگرایی خلق یک محيط مناسب در مقياس انساني است که پاسخگو به تحولات و پيشرفتهای مدرن شهری و توسعه ای در راستای اهداف توسعه پایدار باشد. ایده هاي مربوط به اصول طراحي نوشهرگرایی برگرفته از اصول طراحي سنتی  متناســب با جایگاه انســانی در شهر اســت. این در حالي است که بسياري از شيوه هاي برنامه ر یزي امروزي به خصوص در جهان سوم پاسخگوی نيازهای جسمی، روحی و روانی انسانی نبوده و جایگاه و مقياس انسانی را نادیده گرفته است. بنابراین با توجه به اینکه بسياری از مشکلات شهرهای امروز، ناشی از دیدگاه های اتومبيل گرا به جای نگرش انسانگرا در شهر ها است، تغيير نگرش برنامه ریزی و طراحی شهری به سوی نوشهرگرایی انسانگرا ضروری است.

معرفی نوشهرگرای:

در دهه ی 1980 میلادی  تعداد زیادی از معماران و شهر سازان آمریکایی از فرسودگی و زوال مراکز شهری و افزایش فزاینده ی جوامع محلی که پراکنده و متفرق وابسته به اتومبیل و دارای فاصله با مراکز شهری بودند اضهار نارضایتی کردند .در سال های پایانی 1980 و ابتدای دهه ی 1990  این نارضایتی منجر به ظهور جنبش نوشهرگرایی شد.

مطالعه کنید.
دستور کار عملیات اسکلت بندی

نوشهر گرایی ( که به طراحی محلات سنتی و طراحی محلات نو سنتی مشهور است ) اصول برنامه ریزی است که محلات قابل زیست و قابل پیاده روی در یک محیط مساعد پیاده روی را به وجود می آورد .

نوشهرگرایی واکنشی نسبت به پراکندگی شهری است و یک راه موثر برای مقابله با جوامع وابسته به اتومبیل است که در آن هر سفری با ماشین انجام می شود.

نوشهرگرایی سعی می کند با ایجاد کاربری های مسکونی مختلط از آپارتمان گرفته تا خانه های تک خانواره با هر سطح قیمت ساکنینی با سطوح درآمدی مختلف داشته باشد و با توسعه ی فشرده از سکونتگاه های حیاتی و محیط های طبیعی حفاظت کند .

منشور نوشهر گرایی:

مهمترین سندی که به تشریح محتوای نظری جنبش نوشهرگرایی می پردازد ،منشور نوشهرگرایی است. این منشور را که در سال 1996 میلادی و س از برگذاری چهارمین گرد همایی سالانه ی انجمن نوشهرگرایی به عنوان منشور نظری نوشهرگرایی ارئه شد می توان بیانیه ای در مقابل منشور آتن دانست که در آن دیدگاه مدرنیستی به شهرسازی و معماری توسط کنگره ی بین المللی معماران مدرن (سیام)مطرح شده بود.این منشور تمامی سطوح قابل بررسی در ارتباط با اجتماعات انسانی از بکوک،خیابان و ساختمان ،محله ، بخش و محور شهری تا منطقه ،کلانشهر،شهر و شهرک را مورد بررسی قرار می دهد و هیچ یک را رد نمی کند .

اصول پیشنهادی جنبش نو شهر گرایی در برنامه ریزی محلات شهری:

به منظور شناخت بهتر اصول نوشهرگرایی و مشخص ساختن نقش آنها در برنامه ریزی و طراحی محله های درونی شهرها به تفسیر بیشتر این اصول پرداخته می شود .

جنبش نوشهرگرایی اگر چه در زمینه ی توسعه های مسکونی جدید به وجود آمده است ساخت منزل مسکونی ولی همواره بر توسعه های درون بافت و اصلاح بافت های موجود تاکید کرده است و مخالف گسترش بیش از اندازه و هرز شهر و در نتیجه هدر رفتن زمین می شود .

در همین راستا طرفداران جنبش نوشهرگرایی اصولی را به منظور اصلاح بافت های موجود در نظر گرفته اند که به روشنی اهداف مطرح شده در منشور نوشهرگرایی را عملی می سازد .مهمترین این اصول عبارتند از:

پیاده مداری

یکی از مهمترین اصول پیشنهادی نوشهرگرایی برای برنامه ریزی در بافت های موجود توجه به حرکت پیاده و پیاده سازی معابر می باشد.نوشهرگرایی معتقد است خیابان ها و میادین باید برای پیاده روی ایمن و جذاب باشند و به شکلی طراحی شوند که موجبات آسایش ساکنین را فراهم کرده و آنها را برای پیاده روی تهییج کند. لذا تاکید می کند که کاربری های خدماتی روزانه و هفتگی در فاصله ی پیاده روی 10 دقیقه ای ساکنین قرار گیرد.

اتصال و پیوستگی:

قابلیت نفوذ پذیری و دسترسی در یک بافت ، رعایت سلسله مراتب روشنی از فضا های دسترسی باکارکردهای شهری و محله ای برای نوشهرگرایی امر بسیار مهمی تلقی می شود .نوشهرگرایی معتقد است شبکه ی معابر پیوسته و همچنین تعریف سلسله مراتب خیابان ها و کوچه ها و شبکه ی پیاده روی با کیفیت بالا موجب کاهش ترافیک و تسهیل پیاده روی و افزایش و ترغیب عموم به پیاده می شود.

ایجاد کاربری های مختلط:

در نوشهرگرایی استفاده از کاربری های مختلف و متنوع در انواع فضاهای کار و زندگی در سطوح مختلف اجتماعات انسانی از جمله ترکیب فروشگاه ها،ادارات،آپارتمان ها و مساکن در یک سایت ،اختلاط کاربری ها در یک محله ،در یک بلوک و در یک ساختمان و تنوع افراد با سنین و سطوح درآمدی مختلف و تنوع فرهنگ و نژاد از اهمیت قابل توجهی برخوردار است .استفاده از کاربری های مختلط می تواند موجب فعال شدن بافت ،افزایش امنیت ،افزایش تعاملات اجتماعی کاهش سفرهای روزانه (بین محل کار و سکونت)و در نتیجه کاهش ترافیک شده و از گشترش افقی شهر جلوگیری می کند .

مطالعه کنید.
قرارداد مساقات

ایجاد گونه های مختلف مسکن در بافت :

نوشهرگرایی معتقد است که در یک اجتماع انسانی ،حضور طیف وسیعی از گونه ها ،اندازه ها و قیمت های مختلفی برای واحدهای مسکونی نه تنها موجب می شود تا هرکس  متناسب با علایق و سطح درآمد خود بتواند مناسب ترین انتخاب را داشته باشد بلکه می تواند به تعامل مثبت اقشار مختلف مردم از هر سن و نژادی و با هر درآمدی کمک کند . این اصل باعث تنوع و گوناگونی در سیمای بافت شده و به سرزندگی و شاداب بودن جوامع محلی کمک می کند و آنها را از خطر یکنواختی که موجب افسردگی ساکنان می شود نجات می دهد.

افزایش تراکم در بافت :

نوشهرگرایی معتقد است افزایش تراکم موجب می شود مساکن،فروشگاه ها و خدمات به یکدیگر نزدیک شده و فواصل کاهش یافته و از گسترش افقی شهر جلوگیری شود.این اصل باعث می شود در بافت های موجود شهری ،حداکثر استفاده ی بهینه از زمین های داخل بافت صورت گرفته و اجتماعی فشرده تر حاصل شود که در آن پیاده روی تسهیل شده و منابع و خدمات به طور کارا تر و موثر تر بکار گرفته شده و در نهایت مکانی راحت مطبوع و مناسب برای زندگی شهروندان ایجاد شود.

حفظ و تقویت ساختار سنتی:

نوشهرگرایی تاکید بسیاری بر حفظ ساختارهای شکل گرفته ،وجود فضاهای عمومی در مرکز وجود قلمرو عمومی با کیفیت و فضاهای عمومی طراحی شده  به عنوان هنر شهری ،استقرار کاربری ها و تراکم ها در فاصله ی 10 دقیقه ای پیاده روی ،برنامه ریزی عرضی به گونه ای که بالاترین تراکم ها در مرکز شهر و به تدریج تراکم های پایین تر به سمت لبه ها قرار گیرد و حفظ لبه های متمایز دارد. طراحی تالار لذا در هنگام مداخله در بافت های موجود ،سعی می کند ابتدا این ساختارها را در بافت شناسایی کرده ،سپس با تمهیدات مختلف (از جمله تقویتفضاهای باز و عرصه های عمومی ،حفظ لبه های متمایز و……)سعی بر تقویت آنها داشته باشد .

توجه به بافت های واجد ارزش تاریخی و بهبود کیفیت طراحی و معماری :

نوشهر گرایی تاکید بسیاری بر زیبایی ،ارزش های زیبا شناسانه و آسایش و ایجاد حس مکان ،مکانیابی کاربری های شهری و سایت ها در شهر ،معماری در مقیاس انسانی و تغذیه ی روح بشر به وسیله ی زیبایی محیط دارد ،به همین سبب اهمیت ویژه ای برای حفاظت بناهای با ارزش تاریخی موجود به خصوص بناهای عمومی و مدنی موجود در یک بافت قائل است .

نوشهرگرایی با توجه به نگاه خود به میراث مصنوع شهر از طریق حفاظت ،نوسازی بناها،حفاظت مناظرو……تداوم و تحول جامعه ی شهری را ممکن می سازد.

استفاده از مشارکت ساکنان:

یکی از مهمترین اصولی که نوشهرگرایی مخصوصا به منظور برنامه ریزی در بافت های موجود شهری مورد استفاده قرار می دهد ،استفاده از مشارکت ساکنین میباشد .نوشهرگرایی در تمام مراحل برنامه ریزی محله از مشارکت ساکنان ،رهبران اجتماعی ،سیاستمداران ،ماموران دولتی ،توسعه دهندگان و موسسات محلی استفاده می کند.

حفظ و تقویت فضاهای باز عمومی و سبز :

مطالعه کنید.
قرارداد رنگ آمیزی

نوشهرگرایی بر این اعتقاد است که فضاهای عمومی و پارک ها می تواند با تامین فضاهای جذاب باعث شکوفا شدن محلات و خلق مفهومی یگانه از فضا باشد .حفظ و تقویت فضاهای عمومی همانند پیاده راه ها،میادین،پارک ها،ساختمان های عمومی،و فضاهای تجمع به منظور ایجاد ملاقات های غیر رسمی و تماس های اجتماعی با سایر افراد موجب می شود محلات مانند محیط های زنده و متعادل به نظر برسند.یک محله ی سنتی ایده آل به نوعی متضمن تماس با یک پارک،میدان شهری ویا یک فضای سبز روستایی می باشد که در فاصله ی 5تا 10دقیقه ای از مرکز قرار داشته و با پای پیاده قابل دسترسی است.

تقویت حمل و نقل عمومی:

نوشهرگرایی تاکید ویژه ای بر تقویت و تجهیز نظام حمل و نقل عمومی داشته و معتقد است ایجاد نظام پیوسته ای از خطوط حمل ونقل عمومی که شهرهای بزرگ ،کوچک و محلات را به یکدیگر متصل می کند ،به کاهش معضلات آمدو شد کمک کرده و موجب حفظ انرژی و بهبود کیفیت هوا شده و ساکنان را به پیاده روی ،دوچرخه سواری و استفاده از اتوبوس برای عبورومرور تشویق می کند.

ایجاد و مدیریت توقفگاه ها:

توقفگاهها نقش مهمی در هر برنامه ریزی شهری ایفا می کنند که اغلب برنامه ریزان شهری به آن به عنوان چاره می نگرند.این مسئله برای نوشهرگرایی امری مهم تلقی می شود به طوری که یکی از اهداف اصلی آن تشویق ساکنان به پیاده روی به جای رانندگی  از نقطه ای به نقطه ی دیگر است و یکی از موثرترین راه های انجام آن را توسعه برنامه ی بهینه توقفگاهها می داند که محودیت هایی را برای تعدادی از وسایل نقلیه ی مجاز در یک مکان به وجود می آورد.

استفاده از ابزار طراحی جهت افزایش امنیت در بافت های شهری :

نوشهرگرایی تاکید بسیاری بر استفاده از ابزارهای طراحی شهری در جهت افزایش امنیت در بافت های شهری دارد و معتقد است طراحی شهری مطلوب به امنیت هرچه بیشتربافت های شهری کمک می کند .بر اساس نظر آن ها در ساماندهی مجدد یک بافت ،طراحی ساختمان ها و خیابان ها باید به گونه ای صورت بگیرد که ساکنین خود بتوانند امنیت لازم را تامین کنند.

فواید نوشهر گرایی:

نوشهرگرایی می توتند انواع فواید محیطی ،اجتماعی،اقتصادی را برای جامعه فراهم کند که در زیر به برخی از آن ها اشاره می شود:

  • گزینه های مسکونی و تجاری بیشتر برای مصرف کنندگان
  • حمل و نقل پیشرفته و دسترسی برای پیاده ها و و حمایت از طراحی جهانی
  • افزایش مسکن ارزان قیمت(توسعه ی بهینه ی مکان)
  • کاهش وابستگی به استفاده از اتومبیل
  • صرفه جویی در هزینه های مصرف کنندگان
  • کاهش سفر های ماشینی که این امر موجب منافع اجتماعی می شود (مانند کاهش تراکم ترافیک،هزینه های پارکینگ،خطر تصادف ،آلودگی و رشد بی رویه ی شه)
  • بهبود قابلیت زندگی در جوامع،تعامل و پیوستگی
  • افزایش ایمنی ترافیک به علت خیابان های عریض تر و ترافیک آرام تر
  • بهبود سلامت عمومی به علت افزایش پیاده روی و دوچرخه سواری

انتقادات وارد بر نوشهر گرایی:

اگرچه امروزه نوشهرگرایی موضوعی بسیار مهم و قابل توجه محسوب می شود ساخت مدرسه ولی همواره با انتقاداتی مواجه می شود که در زیر به برخی از مهم ترین آن ها اشاره می شود:

  • ناتوانی در پاسخ گویی به نیاز های جدید خانواده ها ی وابسته به اتومبیل
  • کاهش آزادی های شخصی به علت وضع قوانین زیاد
  • بی عدالتی نسبت به گروه های اقلیت و کم درآمد جامعه به علت قیمت های بالای مسکن در محلات سنتی
  • تجمع ترافیک و آلودگی هوا به علت افزایش تراکم

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

تماس با ما