معماری پدافند غیرعامل

معماری پدافند غیرعامل

معماری پدافند غیرعامل


معماری پدافند غیرعامل

معماری پدافند غیرعامل با توجه به روند فزاینده تهدیدات علیه جمهوری اسلامی و با توجه به تجارب گرانبهای حاصل از دوران دفاع مقدس، درج ملاحظات ایمن سازی محیط از مهم ترین نیازهایی بود که همواره مورد توجه مسئولین محترم نظام قرار داشت. در پی صدور فرمان رهبر معظم انقلاب اسلامی به دولت مبنی بر تخصیص درصدی از بودجه دستگاه های اجرایی به موضوع طراحی پدافند غیرعامل، و سپس دستور وزیر محترم مسکن و شهرسازی، بستر لازم برای تدوین مبحث 21 مقررات ملی ساختمان تحت عنوان پدافند غیرعامل مهیا گردید. بدین ترتیب تعدادی از اساتید برجسته و کارشناسان با تجربه سازمان ها و دانشگاه های معتبر کشور و بویژه مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، سازمان پدافند غیرعامل، دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه صنعتی امیرکبیر و دانشگاه شهید بهشتی با مشارکت دیگر مراکز مرتبط و مهندسین مشاور در دو گروه مجزا مطالعات خود را آغاز نمودند. گروه اول متشکل از تیم تدوین کننده مقررات، و گروه دوم شامل کمیته علمی ارزیابی و نهایی سازی مقررات بود که پس از ارائه اولین ویرایش مقررات از جانب تیم اول، جلسات خوئد را به طور منظم برگزار نموده و تا زمان تدوین آخرین ویرایش، به کار خود ادامه دادند. در نهایت نیز مقررات پیشنهادی به شورای محترم عالی معماری و شهرسازی وزارت مسکن و شهرسازی به عنوان نهاد قانونی و مرجع به منظور تصویب و ابلاغ اجرای مقررات ارائه گردید. نظر به اینکه مقررات مذکور عمدتا بومی بوده و با توجه به ماهیت مباحث پدافند غیرعامل، امکان بهره گیری از تجارب و استانداردهای جهانی در حداقل ممکن بوده است، مقرر شد تا ویرایش نهایی ارائه شده تا مدتی به صورت آزمایشی مورد عمل قرار گرفته و پس از اعمال اصلاحات و تغییرات لازم به صورت نهایی به جامعه فنی کشور عرضه گردد. بدین رو آنچه در اختیار ما قرار دارد پیشوند “پیش نویس” را با خود یدک می کشد که امید است پس از بازنگری و اعمال یافته های جدید و کافی، شکل نهایی خود را پیدا نماید. بدیهی است کلیه اعضای محترم جامعه نظام مهندسی ساختمان کشور نقش موثری در بهبود و ارتقای این مقررات داشته که بدینوسیله همکاری این عزیزان به عنوان یک وظیفه اسلامی، ملی و حرفه ای تقاضا می گردد.

اصول طراحی معماری پدافند غیرعامل

کلیات و تعاریف ضمن ارائه تعریف از کلمات و مفاهیم کلیدی، به تعیین و تدقیق چهارچوب بحث و دامنه شمول مقررات پیشنهادی در این مبحث پرداخته و در گام اول تلاش شده تا مسیر حرکت و اهداف مورد انتظار را در یک چهارچوب منظم، ساختاربندی نماید. معماری برج  معماری پدافند غیرعامل در این ارتباط، از میان دو دسته اصلی تهدیدهای طبیعی و انسان ساز، این مبحث تهدیدهای انسان ساز از نوع تهاجم هوایی را در کانون توجه خود قرار داده و تدوین مقررات در راستای پاسخ به آن هدایت شده اند. از این رو مبحث 21 با توجه به تمرکز تلاش دشمن به ضربه به مراکز حساس و حیاتی از طریق تهاجم هوایی بویژه در ابتدای آغاز حملات، توجه ویژه ای به تعیین و رده بندی انواع ساختمان ها از دیدگاه درجه حساسیت در برابر تهدیدها داشته است. در این ارتباط نظر به اینکه ساختمان های حیاتی نیازمند تمهیدات فنی متفاوتی هستند، کمتر مورد توجه این مبحث قرار داشته و در مقابل، دامنه كاربرد عمدتاً شامل ساختمانهاي متعارف غيرنظامي است.

نظر به اینکه تهدید مبنا در مبحث 21 از نوع تهاجم هوایی است، اما انفجارهاي هسته اي و حملات شيميايي، ميكروبي، برخورد مستقيم پرتابه ها و اغتشاشات الكترونيكي مشمول مقررات اين مبحث نیستند. بنابراین تمهیدات معماری و سازه ای لازم به منظور مقاومت نسبی و قابل قبول تمام ساختمان های متعارف غيرنظامي در مقابل موج انفجار، ترکش ها و امکان فروپاشی در نظر گرفته شده اند. این تمهیدات همراه با پیش بینی فضای امن قابل بهره برداری در بخش های مناسبی از ساختمان های مذکور ارائه شده اند. بدین ترتیب؛

دامنه كاربرد پدافند غیرعامل

1- اين مقررات شامل ساختمانهاي جديد در دست طراحي مي باشد و ساختمانهاي موجود را در بر نمي گيرد.

2- کاربرد اين مبحث صرفاً جهت طراحي ساختمان در برابر بارهاي انفجاري است. نقاشی برج بديهي است رعايت ضوابط شهرسازي نيز براي پدافند غيرعامل در صورت وجود قابل توصيه جدي مي باشد.

مطالعه کنید.
شرایط خصوصی قرارداد واگذاری لیسانس

3- انفجارهاي هسته اي و حملات شيميايي، ميكروبي، برخورد مستقيم پرتابه ها و اغتشاشات الكترونيكي مشمول مقررات اين مبحث نیستند.

4- دامنه كاربرد عمدتاً شامل ساختمانهاي متعارف غيرنظامي است.

اهداف

اهداف ترسیم شده برای مقررات پیشنهادی در این پیش نویس را می توان به صورت زیر معرفی نمود:

تعيين حداقل ضوابط و مقررات براي طرح و اجراي ساختمان ها در برابر تهديدهاي انسان ساز، بویژه تهاجم هوايي مي باشد به طوري كه با رعايت آن انتظار مي رود:

– ساختمان هاي با درجه اهميت حياتي، پس از انفجار قابليت خدمت رساني خود را حفظ كند.

– براي ساير ساختمان هاي با درجه اهميت مختلف ديگر با در نظر گرفتن ملاحظات اقتصادي و اجتماعي ضمن كاهش تلفات، خسارت هاي سازه اي و غير سازه اي به حداقل قابل قبولي برسد.

سطوح عملكرد ساختمان ها

سطوح عملكرد ساختمان شامل چهار سطح زير است، كه شامل سطوح عملكرد سازه اي و غيرسازه اي می باشد.

– قابليت استفاده بي وقفه

– ايمني جانی

– آستانه فروريزش

– و سطح عملکرد لحاظ نشده

درجه اهميت ساختمان

معماری پدافند غیرعامل در اين مبحث ساختمان برمبناي نوع كاربري آن، تعداد ساكنين يا شاغلان درون ساختمان، ارزش سرمايه هاي داخل آن، مساحت بنا، تعداد طبقات به پنج گروه اهميتي زیر تقسيم بندي مي شوند:

            1- حياتي: محل استقرار افراد و يا انجام مأموريت هاي كليدي و امنيت ملي مي باشد. ساخت سینما خانگی از جمله:  مراكز تصميم گيريهاي كلان سياسي،  ستادهاي فرماندهي و …

2- خيلي زياد:  دارای بيش از 450 كارمند ، مراجع و يا ساكن، یا ساختمان چند طبقه بيشتر از 15000 متر مربع، و … از جمله: مدارس و دانشگاه های مهم و …

            3- زياد: دارای 151 تا 450 كارمند، مراجع و يا ساكن، یا – ساختمانهاي چند طبقه 8 تا 15 هزار مترمربع؛ از جمله: مدارس،  مراكز درماني و …

            4- متوسط: دارای 21 تا 150  كارمند ، مراجع و يا ساكن، یا ساختمان های با 400 تا 8000  متر مربع و …؛ از جمله: مغازه ها و ساختمان های تجاری و …

            5- كم: دارای 20 كارمند، مراجع و يا ساكن، و تا 400 متر مربع؛ از جمله: ساختمانهاي مسكوني 1 و 2 طبقه و …

پهنه بندي خطر

به منظور پهنه بندي خطر تهاجم، كشور به سه پهنه با خطر شديد، متوسط و كم تقسيم مي شود. در متن کتاب این سه بخوبی تعریف شده اند که در این مجال کوتاه از آن می گذریم.

نحوه عملكرد ساختمانها در برابر سطوح مختلف بار انفجار بر حسب درجه اهميت

زیر این عنوان، جداول گذشته با یکدیگر ترکیب شده و بدین ترتیب ماتریسهایی ارائه شده اند که در آنها،  انواع ساختمان ها، بر حسب سطح عملکرد (استفاده بی وقفه، ایمنی جانی، آستانه فروریزش، و لحاظ نشده)، به تفکیک هر یک از پهنه های سه گانه خطر در سطح ملی، در برابر سطوح مختلف بار انفجاری جانمایی شده اند.

نمودار گردشي طراحي

برای اینکه فرآیند مذکور به نحو ساده ای برای کاربران مبحث 21 معرفی شود و در ضمن، خلاقیت در سوپرمارکت مهم ترین گام های اقدام، به تفکیک جانمایی و ملاحظات برنامه ریزی منطقه ای، طراحی معماری، طراحی سازه ای و تاسیسات طی این فرایند روشن شود، نمودار گردشی طراحی به صورت زیر معرفی شده است.

معماری پدافند غیرعامل

معماری پدافند غیرعامل

جايگاه معماري در پدافند غيرعامل

آرايش فضاهاي ساختماني و نحوه ارتباط آنها با اطراف مي تواند امكانات ويژه اي را براي نجات جان افراد ايجاد نموده و باعث بهبود عملكرد سيستم و كاهش آسيب پذيري آن گردد.  تعيين طرح هندسي بنا، موقعيت بازشوها، نحوه دسترسي ها و همچنين پيش بيني فضاي امن به عنوان فضايي چند عملكردي براي هر ساختمان در زمان صلح و جنگ برعهده معمار مي باشد. معماری پدافند غیرعامل معمار بايد با توجه به كاربري بنا و نيازهاي آن فضاهايي را طراحي نمايد كه علاوه بر عملكرد پدافندي در زمان جنگ، در زمان صلح نيز كاربري مناسبي داشته باشد. معماری مسجد هرچه عملكرد پدافندي ساختمان ها بالاتر باشد، ”ميزان حفاظت و بهره وري آن“ در مقابل تهديدات نیز بالا مي رود.

مطالعه کنید.
قرارداد نظارت بر اجرای ساختمان

رعايت ملاحظات پدافند غیرعامل در طراحي معماري، بعنوان يك ابزار، قدرت دفاعي را بالا مي برد و نياز به “امنيت” را بخوبي پاسخ گويي مي كند.

اثرات موج انفجار ناشي از بمباران هوائي، نه تنها بايد در برنامه ريزي كلان و طراحي مجتمع هاي زيستي منظور گردد، بلكه بايد در جزئي ترين حوزه مهندسي مانند ساخت درب و پنجره و انتخاب جنس مصالح ساختمان مانند شيشه و اجزاي نما نیز، به صورت همه جانبه و متعادل بررسي شده و مورد ملاحظه قرار گیرد تا طرح پايدار بماند.

براي ارائه طرح مایه (مفهوم ذهني به صورت طرح اولیه) باید با آزمون و نظریه پردازي در جزئي ترين موارد دفاعي، كلیه عوامل موثر بر طراحي مجتمعهاي زيستي را در نظر گرفت. در توسعه طرح هاي اوليه مختلف و تنوع فكري، بهترين راهكارها با مشاركت كارفرما و در صورت امكان، بهره بردار انتخاب شده و سپس به صورت طرح هادي، جامع و تفصيلي ارائه مي شود.

خلاصه الزامات معماري در طراحي يك مجتمع زيستي از دیدگاه پدافند غیرعامل در جدول زیر ارائه شده است.

سرفصل هاي معماري در پدافند غيرعامل

ملاحظاتسرفصل
طراحي محوطه1- جانمايي ساختمان
2- مسیرهاي دسترسي
3- فضاهاي باز و نوع پوشش
4- شبكه هاي زیرساختي
طراحي ساختمان5- طراحي معماري داخلي-  مبلمان و مصالح پوششي
6-طراحي پلان(فضاهاي چندعملكردي-  سیركولاسیون معماري)
7- طراحي بازشوها
8- نماي بیروني ساختمان ها
9- نوع مصالح پوششي داخلي ساختمان ها
طرح فضاي امن و پناهگاه10- ورودي ها و خروجي هاي اضطراري
11- فضاي امن داخلي
12- پناهگاه
جزئيات معماري13- فضاي باز
14- فضاي داخل ساختمان

 

ملاحظات برنامه ريزي و طراحي محوطه

مهمترين هدف برنامه ريزي محوطه بر اساس اصول پدافند غيرعامل، هدايت سريع و مطمئن افراد به پناهگاههاي خارج از ساختمان و اتخاذ تمهيداتي جهت كاهش خطرات ناشي از ریزش آوار بر سر افراد خارج از ساختمان، اصول طراحی نما تسهيل اقدامات امداد و نجات و بكارگیري اصول استتار، اختفا و فريب براي كاهش خطرپذیري ساختمانها ميباشد.

جانمايي ساختمان

جانمايي مناسب ساختمان در محوطه مي تواند تأثير مهمي بر كاهش آسيب پذيري آن داشته باشد. در این رابطه حداقل تمهيدات لازم جهت طراحي محوطه در برابر تهدیدات  بشرح عبارتند از:

1- ممانعت از تمركز افراد، سرمايه ها، فعاليت ها و ساختمان ها در يك محوطه فشرده.

2- ایجاد طرح كلي محيط به صورت غيرمتمركز و منظم. اين امر كارآيي محيط براي تعيين مكان جان پناههاي امن در برابر ريزش آوار را افزايش ميدهد.

                                  مطلوب                                                                                                        نامطلوب

3- فضاهاي حايل و در صورت امكان با اختلاف سطح مناسب جهت پناه گیري در طراحي محوطه بين ساختمان و راه دسترسي اصلي، به منظور كاهش خسارات و اثرات انفجار.

و …

معماری پدافند غیرعامل

معماری پدافند غیرعامل

فضاهاي باز

– ایجاد لبه در فضاي باز به عنوان جان پناه.

معماری پدافند غیرعامل

معماری پدافند غیرعامل

– طراحي چند منظوره اجزاي فضاهاي باز .

معماری پدافند غیرعامل

معماری پدافند غیرعامل

– حذف لبه هاي تيز و گوشه دار از فرم كليه عناصر محیط و استفاده از فرمهاي نرم و گرد

و …

مسيرهاي دسترسي

– مسيرهاي دسترسي بايد به نحوي طراحي شوند كه علاوه بر به حداقل رساندن تداخل ميان حركت عابرين پياده و وسايل نقليه، كارايي را به حداكثر برساند.

تحت هيچ شرايطي ريزش آوار نبايد موجب انسداد كامل مسيرهاي دسترسي شود . اين محدوده تابع نسبت ارتفاع توده به فضاي باز بين آن است

در طراحي مسيرهاي پياده رو در محوطه و فضاي باز بايد موانع و عوامل محدود كننده فرار از خطر، حذف شوند. اصولاً سهولت حركت به ويژه در مواقع بحراني يكي از عوامل مهم در تأمين محافظت يا دسترسي سريع و آسان به نقاط امن مي باشد.

مطالعه کنید.
متن دستور کار اجرائی

و …

طراحي معماري

1- طراحي حجم ساختمان

انتخاب فرم و حجم مناسب براي ساختمان بر ميزان خسارات كلي آن تأثير بسزايي دارد.

زاويه هاي تند و عناصر پيراموني ساختمان مي تواند اثر موج انفجار را تشديد نمايد. اصول طراحی نما زاويه هاي باز نسبت به زاويه هاي تند تأثير كمتري دارند. هنگام استفاده از سطوح منحني، فرمهاي محدب به فرمهاي مقعر برتري دارند.  شدت فشار منعكس شده بر سطح ساختمان محدب و مدور نيز كمتر از ساختمان مسطح است.

احجام و المانهاي پيراموني

عناصر الحاقي سست بايد از نماي ساختمانهاي با درجه اهميت 1 و 2 حذف شوند و در ساختمان هاي با اهميت درجه 3 و 4 نیز با رعايت شرايط خاص(اتصال محكم) مجاز است.

– در صورت بكارگيري تزئينات در نما به خصوص در ترازهاي بالاتر بهتر است از مصالح سبك مانند چوب، پلاستيك، آلومينیوم یا پلیمر و كامپوزيت استفاده شود.

معماری پدافند غیرعامل

معماری پدافند غیرعامل

نحوه ساخت پدافند غیرعامل

نماهاي جانبي و جداره خارجي ساختمان

جداره خارجي ساختمان نسبت به انفجار خارجي بسيار آسيب پذير است زيرا نزديكترين بخش ساختمان

به انفجار مي باشد.

– بكارگيري عناصر سست و شكننده وسيع و نيز پنجره ها در محيط بيروني و در سطح نماي ساختمان، بام و تجهيزات و مبلمان نصب شده در فضاي باز مجموعه در ساختمان هاي با درجه اهميت1 ممنوع مي باشد و در ساير ساختمان ها بايد به حداقل ممكن كاهش يابند.

– استفاده از بام همرنگ با محيط.

روابط فضاهاي امن و سایر فضاهاي ساختمان

در طرح كلي برنامه فضايي – عملكردي باید فضاهاي امن ساختمان از سایر فضاها مجزا شوند. نقشه ساختمان مسکونی 120 متری معماری پدافند غیرعامل در حالت ايده آل باید فضاهاي امن در درون حجم ساختمان و فضاها ي ديگر در خارج از ساختمان اصلي يا در نواحي پیرامون ساختمان قرار گيرند.

و …

مسيرهاي حركت داخلي

– درهاي غيرمتقابل در فضاي ورودي

– پلكانهاي خروج اضطراري بايد تا حد ممكن از فضاهاي پرخطر دور باشند و نبايد به فضاهاي پرخطر منتهي شوند.

و …

بازشوهاي خارجي و پنجره ها

شكست شيشه ها در هنگام انفجار از خطرات مهم محسوب ميشود. لذا طراحان بايد علاوه بر در نظر گرفتن معیارهاي كارايي انرژي و روشنايي ساختمان، به منظور اتخاذ تمهيداتي در برابر خطر انفجار، معیارهايي از قبيل عقب نشيني پنجر ه ها، ابعاد بهینيه آنها، نوع مواد شيشه، قاب و اتصالات را مورد ملاحظه قرار دهند.

به طور كلي، استفاده از پنجره هاي كمتر يا كوچكتر توصیه مي شود تا موج انفجار كمتري وارد ساختمان گردد.

تيغه بندي و عناصر غيرساز هاي

– در تيغه هاي داخلي از نازكترين ضخامت تيغه ها كه تحت بارهاي معمولي جوابگو باشد، پروژه های عمرانی تهران استفاده شود.

– از اتصال تيغه ها به ستونها و ديگر اعضاي اصلي باربر قائم (نظير ستونها) باید پرهيز گردد. به جاي آن قاب را به ديافراگم كف متصل كرد.

و …

راههاي فرار و خروجي هاي اضطراري

– خروجي اضطراري از طريق يك خم 90 درجه و يك چالاب كه به عنوان تله انفجاري و محل ريزش آوار احتمالي و همچنين جمع آوري و دفع آبهاي زائد است، به پناهگاه متصل مي شود.

و …

پناهگاهها

معماری پدافند غیرعامل جهت مقابله با اثرات رواني، امكانات و خصوصيات فضاي پناهگاه بايد به گونهاي باشد كه حتي الامكان آرامش نسبي در افراد ايجاد كند.

براي دست يافتن به چنين خصوصياتي عواملي از قبيل نور، تهويه، رنگ، جنس مصالح، صدابندي، ابعاد و تناسبات فضاها، شرايط آسايش و امكانات جنبي و فرعي نقش مهمي دارند.

– پناهگاه بايد در نزديكترين محل زندگي افراد باشد.

– به منظور حفظ جان افراد ضروري است در كليه مراكز حياتي و حساس، وزارتخانه ها، قیمت متری ساخت ویلا دانشگاهها، مدارس و دیگر مكانهاي عمومي پناهگاه چند منظوره احداث شود.

و …

بدین ترتیب ملاحظه می گردد که مقررات طرح شده تا جزیی ترین جزییات معماری نیز پیش رفته اند. با این وجود هنوز جای خالی زیادی تا نقطه مطلوب وجود دارد که امید است با همکاری کلیه مهندسین معمار، در جهت رفع این کاستی ها اقدامات فوری صورت پذیرد.

مقالات

معماری پدافند غیرعامل

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *